Han er kjend som den som fann Storegga ute i havet, om lag 70 km vest-nordvest frå Nordøyane. Her var det rikt med fisk, særleg kveite, longe og brosme, og Storegga vart eit skattkammer for folk på Sunnmørskysten.

Tomas var fødd ca. 1589 og voks kanskje opp på Fjørtofta. Sikkert er det at han busette seg på Longva på Flemsøy/Skuløy, der han gifta seg med enkja etter Knut Pedersson (Longva) ca. 1627. Såleis fekk han hand om det bruket som i 1740-åra vart delt i to til Knutgarden og Bakken. Han døydde ikkje før i 1681 og vart såleis ein gammal mann for den tid å vere.

Tomas var kjend som ein uvanleg driftig kar både på land og sjø. Det vert fortalt at han var ein «grislar» som heldt på med noko støtt. Var det ikkje sjøver, spadde han opp nye åkrar eller utvida og stelte dei gamle åkrane. Og på sjøen var han alltid mellom dei første og fremste.

Uår og svolt

Første halvdelen av 1630-talet var ei vanskeleg tid for øyafolket. Torskefisket svikta i lange periodar, og sommarfisket etter longe og andre fiskeslag var også heller smått på dei kjende fiskeplassane. Den velbrukte fiskemarka ut til «stordjupet» gav ikkje lenger mat og inntekter til folk.

Når det i tillegg i denne tida var fleire kalde og våte somrar med dårlege avlingar av bygg og havre, vart det tronge tider med svolt og naud både på øyane og Sunnmørskysten elles. Desse tilhøva skapte ein sterk trong for å finne utvegar som kunne bøte på dei vanskelege tidene. Ikkje uventa var det Tomas Longva som skulle finne ein utveg.

Nye fiskeplassar

Han sette seg føre å undersøkje havet utanfor den kjende fiskemarka, og i byrjinga av 1630-talet heiste han seglet på åttringen og styrte «ut og nord» mot det ukjende. Målet var å finne nye plassar der det kunne vere fisk, og difor lodda dei djupna undervegs. Etter ein dags seglas fortalde loddet at den til no nokså flate havbotnen skråa nedover – det vart djupare til lenger ut dei kom. Her kunne det kanskje vere fisk, trudde Tomas og mannskapet hans, og kasta snøra uti.

Og fisk var der – skikkeleg storfisk av kveite, longe og brosme – i store mengder. Dei hadde funne Storegga, som i alle år sidan har vore sunnmøringane sitt skattkammer. I dårlege år berga denne fiskeplassen liv, i gode år gav han inntekter og skapte velstand.

Etter å ha vore sakna i fleire dagar, vekte det stor åtgaum då Tomas og mannskap la til land på Longva med båten full av storfisk. Snart gjekk gjetordet om denne nye fiskeplassen over alle øyane og heile Sunnmøre og endå vidare.

Ny båt – nye metodar

Sunnmørsåttringen var den båten Nordøyfolket brukte i desse tider til fiske langt ute på havet. Men Tomas tykte den vart for liten til fiske ute på Storegga, så han fekk laga seg ein større båt – ei skute, kanskje med dekk.

Med ein slik båt kunne Tomas opphalde seg lenger ute på eggakanten og få meir fisk for kvar tur. Tryggare for vêr og vind var det òg. Dessutan var skuta så stor at dei kunne tilvirke fisken om bord i staden for å vente til dei kom til lands, som var det vanlege. Han har med dette «efterladt sine landsmænd et exempel som med fordel kunne efterfølges», skreiv Hans Strøm for 250 år sidan. Tomas brukte skuta i si tid, men folk flest heldt seg til åttringen og dreiv på gamlemåten heilt fram til 1900-talet.

Etter kvart frettast det utanfor landegrensene òg at der var så rikt med fisk i havet utanfor Sunnmørskysten, og både svenskar og hollendarar leita seg etter kvart fram til Eggakanten og dreiv fiske der. Såleis la Tomas Longva med si djerve oppdagingsferd grunnlaget for matforsyning og velstand i vide område.

Haram kulturhistoriske lag fekk reist ein bauta over Tomas Longva i 1996. Den står attmed nedstevegen om lag der det gamle Longvatunet låg.


Kommentarer

Tomas Longva — Ingen kommentarer

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *