Fleire namn er i bruk på denne øya – Flemsøy, Skuløy og Longva. «Kjært barn har mange namn.» Offentlege instansar som Statens kartverk og Haram kommune brukar Flemsøy/Skuløy som øynamn, og det same gjer stort sett lokale aviser. Longva er namnet på poststaden, i tillegg til å vere eitt av gardsnamna på øya.

Dessutan vert det meir nøytrale namnet Nordøy brukt som namn på ulike «ting» på eller i tilknytning til øya: Nordøy idrettslag, Nordøy grendahus, Nordøy pensjonistlag o.fl.

Flemsøy/Skuløy er ei av øyane som utgjer øyrekkja Nordøyane på kysten nord for Ålesund. Øya har eit areal på 14,3 km2 og eit innbyggartal på 500 pr. 1. januar 2016. Folketalet har gått sakte, men sikkert nedover dei siste tiåra. Ved folketeljinga pr. 1/12 1950 var folketalet 668, fordelt med 217 på Rogne/Nogva og 451 på Flem/Longva/Uri.

Høgste fjellet er Skulen med sine 492 meter over havet. Frå toppen er det eit fantastisk utsyn i alle himmelretningar. Næraste granneøyar er Fjørtofta og Harøya i nordaust, Haramsøya, Lepsøya og Vigra i sørvest.

Det går ein fjellrygg langs storparten av øya med det høgste punktet (Skulen) i søraust og så blir fjellet stadig lågare til lenger ut mot havet ein kjem. I nordaust stuper fjellet nesten loddrett ned, med berre ei smal stripe flatare land mot sjøen.

I sør og aust er det store areal med flatt land mellom fjellfoten og fjorden, og mesteparten er dyrka mark, bortsett frå nokre myrområde. For hundre år sidan var øya nokså snau for skog, berre få tre var å sjå. Seinare har det blitt planta mykje skog, og særleg etter andre verdskrigen skaut skogplantinga fart. Såleis er store delar av dei lågare fjellpartia no skogkledd, liksom mykje leplanting er gjort over heile øya.

Klimaet er typisk vestlandsklima – skiftande mellom sol, regn og vind. Veret byr på store og fascinerande kontrastar – frå dagar med speilblank fjord og sol frå knallblå, skyfri himmel via nesten vassrett piskande regn og sludd til «spektakulære» stormar med nyttårsorkanen i 1992 som det desiderte «høgdepunkt» i nyare tid.

Flemsøy/Skuløy består av fem matrikkelgardar. Dei er, opprekna etter gardsnummer: Uri (gnr 5), Nogva (6), Rogne (7), Longva (8) og Flem (9). Uri ligg på nordsida av øya, men vart fråflytta på 1950-talet. Busetnaden i Uri, eller Støene som øyfolket seier, låg tidlegare lenger inne, der det no vert kalla Gamleura. Etter eit skred som øydela jorda, flytta folket rundt 1800 til Støene og tok med seg Uri-namnet dit. Grenda var helst for eit fiskevær å rekne, ettersom der var lite dyrka og dyrkbar jord.

Dei andre gardane har bra med jordbruksareal, og særleg innover Longva og Rogne er det store vidder med dyrkamark. Her låg det lenge mykje udyrka areal; det var djup myr som ikkje lét seg dyrke før store maskinar og statlege tilskot kom på bana. Dessutan var det tidlegare vanleg å dyrke korn, og til korndyrking trongst tørrlendt mark.

Myra var elles til velsigning i eit trefattig landskap, ettersom ho sytte for naudsynt brensel til heimane. Og torvspaing har einskilde gardar på Rogne og Nogva halde på med heilt opp til våre dagar. Som ein kuriositet kan nemnast at sjølv på høgste fjelltoppen fann dei djup myr då ei turhytte skulle setjast opp der i 2016. Hytta måtte byggast på pålar, for det var 1,60 meter ned til fast grunn på det djupaste.

Fram til 1950 om lag, var viktigaste næringane jordbruk og fiske. Fiskarbonden hadde rådd grunnen i fleire hundre år, men frå tidleg på 1900-talet tok bonden og fiskaren til å skilje lag. Jordbrukaren var nok enno i mange tiår avhengig av sjøen som attåtnæring, medan stadig fleire fekk fiske som einaste yrke. Frå midten av hundreåret fann folk arbeid og levebrød på andre felt i aukande grad – særleg i industrien. I dag er det få fiskarar att på øya, og det er heller ikkje mange som har landbruk som levebrød.

Flemsøy/Skuløy har vore ein del av Haram kommune sidan denne vart oppretta i 1837. Vigra var då også ein del av Haram, men vart skilt ut som eigen kommune i 1890. Frå 1. januar 1965 vart Haram og Vatne kommunar  slått saman. Øya vår høyrer til Haram kyrkjesokn i lag med Haramsøya og Lepsøya. Før bedehus vart bygt i 1920 og gravplass i 1926, måtte folket her reise til Austnes for alle kyrkjelege handlingar, inkludert gravferd. Fram til 1838, då ny kyrkje vart bygd på Austnes, låg både kyrkja og gravstaden ute på Haram.

Øynamna

Dei to namna Flemsøy og Skuløy har vore i bruk i fleire hundre år. Usemje om namnet har vore kjelde til mykje strid og årsak til manglande samling om felles oppgåver gjennom tidene. Longva og Flem Idrottslag skifta namn til Nordøy IL nettopp for å samle heile øya då laget starta med seriefotball i 1969. 

Gardsnamnet Longva, som er postadressa, vert også brukt som namn på øya – både av eigne innbyggarar og folk andre stader frå. Hjørnesteinsbedrifta Rolls-Royce Marine brukar Longva som namn på staden, noko som aukar prestisjen og medvirkar til at Longva vinn terreng som øynamn.

I 2016 hadde NRK ein programserie om stadnamn (Nomino) som det var noko ekstra eller spesielt med. Dei kom òg hit til øya for å lage program om staden med dei mange namna. Dei intervjua folk med ulike meiningar om kva som var det rette namnet, tok opp ei uhøgtidleg meiningsmåling og avslutta med eit informasjonsmøte på grendahuset.

Der gjorde programleiaren greie for historia om postopneriet på øya. Det vart oppretta i 1891 og fekk då namnet Flemsøens postopneri. For å gjere namnet norsk og meir i samsvar med den lokale uttalen, endra heradstyret det til Flemsøy i 1920. Folk på Rogne nytta dette høvet til å prøve å løfte fram Skuløy-namnet, og det vart samla inn underskrifter til støtte for å endre namnet på poststaden. Frå den andre leiren kom det så ei motliste med underskrifter til fordel for Flemsøy.

Poststyrelsen i Handelsdepartementet ber om postmeisteren i Ålesund sitt forslag. På dette tidspunktet meiner både postmesteren, lensmannen og Fylkesmannen at postkontoret bør heite Flemsøy postopneri, og dei informerer Poststyrelsen i Handelsdepartementet om dette. Men Skuløy-leiren argumenterer så sterkt og godt at dei som bestemmer kjem «i tvende sinn».

Saka gjekk fram og tilbake i halvtanna år før fylkesmannen hogg av «den gordiske knute» og gjorde framlegg om Longva som namn på poststaden. Grunngjevinga var at posthuset låg på garden Longva og at plassen dessutan var stoppestad for rutebåten. Departementet gjekk inn for denne løysinga og bestemte at namnet skulle vere Longva postopneri frå 1. juli 1922.

Dette handla i og for seg ikkje om namnet på øya, men i røynda var det likevel dette saka handla om. Og det er vel nokså klart at namnet på poststaden har virka inn på folk sin bruk av namn på øya. I meiningsmålinga som Nomino gjorde om kva folk helst ville at øya skulle heite, vart det slikt resultat: Longva 117 stemmer, Flemsøya 82 og Skuløya 37 røyster.

Om lag samstundes med endringa av namn på poststaden, vart det arbeidd for å få Skuløy inn som namn på øya på karta til Norges Kartverk. Etter ei tid gjekk kartverket med på dette, og Skuløy fekk etter kvart plass på kartet saman med Flemsøy. I dag brukar kartverket begge namna.

Kor lenge det faktisk har vore namnestrid på øya, er vanskeleg å seie. I alle fall vart det alt i 1907 sendt eit brev til Harhams heradstyre med oppmoding om å gjere sitt til at namnet på øya «vert umbytt att med det gode gamle namnet Skuleøy» etter at postsopneriet vart heitande Flemsøen i 1891. Brevet var underteikna av 76 personar frå Nogva, Rogne og Longva.

Som ein kunne vente, kom det eit motskriv frå folk på ytre del av øya, underteikna av 41 personar frå Flem og Uri, som gjekk inn for å behalde namnet som det var.

Det kom òg innlegg i saka frå Lars Johnsen (Longvanes), både i eigenskap av postopnar og fiskehandlar. Han meinte at Flemsøen ofte vart forveksla med Flemmen på Nordmøre og at post vart feilsendt av den grunn. Han foreslo difor å endre namnet til Skuløen eller Longva. Formannen i Flemsøens Forbruksforening, Ole K. Flem, skreiv at dei ikkje hadde opplevt ei einaste slik forveksling på dei 40 åra foreininga hadde eksistert og foreslo å behalde namnet som det var.

Kva vart så resultatet? Poststyrelsen i Handelsdepartementet skriv i brev til postmeisteren i Ålesund 19. oktober 1907 at «…man ikke finder Grund til at imøtekomme det fremkomne Andragende om, at Flemsøens Postaapneri maa bli benævnt Skuløen for at undgaa Forvæksling med Flemmens Postaapneri.»


Kommentarer

Innleiing – generell omtale av øya — Ingen kommentarer

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *